Het verstilde van sneuheid

door Erick Kila

De gedachte is het laboratorium van de handeling. Een groeiend aantal tijdgenoten raakt dat besef inmiddels kwijt, maar een dappere minderheid weet het taxerende vooraf-denken nog steeds op waarde te schatten. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw werd de noodzaak om vooraf te denken extra aangewakkerd door nogal dwingende regels van etiquette. Un célibataire van Emmanuel Bove (1898 - 1945) doet er op bijzondere wijze verslag van.

‘Niemand is bestemd om elkaar te begrijpen, mevrouw.’ Albert Guittard, de held van Emmanuel Bove’s als Een vrijgezel soepel vertaalde roman, verzucht het op een van de laatste pagina’s. Mede door alles wat aan deze vertwijfelde constatering vooraf gegaan is, kan de lezer niet anders dan eens diep over zijn eigen intermenselijke contacten nadenken. Dat een boek uit 1932 dit vermag, is knap. De schrijver was dan ook een bekwaam peuteraar in het systeem van emotie, trots en twijfel dat mensen stuurt in hun omgang met anderen. En hij was tevens een begaafd stilist. Het onbepaalde lidwoord uit de titel geeft subtiel aan dat Guittard, een man van middelbare leeftijd, niet een vrijgezel is volgens het beproefde recept, zo een die zich onbeholpen door het leven sleurt. Nee, deze rentenier en voormalig industrieel verzorgt zich goed en tast in het bruisende Nice van de roaring twenties mogelijkheden af om een relatie met een dame te verwerven.

Wij kunnen ons afvragen of het uitmaakt door wie deze bespreking wordt geschreven: een vrouw of een man. Het benaderen van vrouwen door mannen kent immers tegenwoordig terecht meer grenzen dan vroeger. Is deze vermogende vrijgezel een ‘player’ (een gladjanus die het versieren als een spelletje beoefent en die geen serieuze bedoelingen heeft) of is het een man die simpelweg zoekt naar wat geluk in zijn eenzame bestaan? Ik zie Guittard toch als een voorbeeld van het laatste. Zij het dat hij een pathologische twijfelaar is met heel veel gedachten. Gedachten die hem continu in wisselende stemmingen brengen. Zo is Een vrijgezel een relaas van vooral gedachte mogelijkheden en onmogelijkheden. Af en toe monden de talrijke overwegingen uit in iets werkelijks. De lezer houdt bij tijd en wijle zijn hart vast. Albert is weliswaar niet vrij te pleiten van een vorm van berekenend handelen, maar zijn ‘vriendinnen’, zijn kandidates, lusten er ook wel pap van. Je gaat toch sympathie voelen voor deze door Bove verfijnd getekende sukkelaar. Naarmate het eind van het boek nadert komen de gebeurtenissen in een stroomversnelling. Dat levert bijna een kluchtig effect op, maar de auteur slaagt er toch in om met een ondertoon van vergeefsheid en berusting te overtuigen. Het onvermogen van de mens levert literatuur op.

Eenzaamheid en onmacht treffen we in al het werk van Emmanuel Bove aan. Hij is een meester in het beschrijven van het verstilde van sneuheid. Dat zoiets vooral opviel bij vakgenoten wekt geen verbazing. De schrijfster Colette maakte in 1924 het literaire debuut van de toen jonge schrijver mogelijk: Mes amis. Andere bewonderaars waren onder meer Samuel Beckett en Peter Handke. Bove is een auteur voor de literaire fijnproever. Uitgeverij Vleugels bedient, in de Franse reeks, die fijnproevers met een aantal goed verzorgde/vertaalde titels uit een intrigerend oeuvre.

Emmanuel Bove: Een vrijgezel, Vleugels, Bleiswijk 2026, 124 p. : vertaling van Un célibataire door Kiki Coumans, ISBN 9789493350410