Het Boekenhoofd

  door Erick Kila We zijn het er wellicht over eens dat de wereld een merkwaardige verblijfplaats is. Toch zijn er maar weinig mensen met een antenne voor het vreemde dat overal om ons heen op de loer ligt. Er zijn bijvoorbeeld schrijvers die de bizarre kantjes van het menselijk bestaan feilloos registreren en wel zo dat je er bijna overheen leest. Dat komt omdat het ongewone vaak de jas van het gewone draagt. Je komt een meneer tegen en het kan zomaar de duivel (vermomd als schriel mannetje) zijn of je merkt een zwerfhond op met een vriendelijke kop en je denkt dat het God is of op z’n minst een boodschapper van God. Dino Buzzati (1906 - 1972), een Italiaanse journalist en schrijver, zag als geen ander de magie die stiekem met de alledaagsheid verweven is. Als magisch-realist bracht hij heel gewoontjes, op een rustige verteltoon, in korte verhalen het ultieme raadselachtige van het bestaan naar de oppervlakte.  Voor een Italiaan is het niet vanzelfsprekend dat je het kath...

  door Erick Kila De spiegel van de ziel is stilte. Antoon Van den Braembussche (1946) maakt er geen geheim van dat dit het uitgangspunt is van zijn nieuwe poëziebundel. Het ‘niet-zeggen’ als bron van veel: het is een kijk op poëzie die opvalt in een tijd waarin kwebbelende taal-verstikkers de toon aangeven. Je zou het gebied van het zwijgen kunnen zien als de eigenlijke, zo niet de ware, zetel van het gevoel. Hoe dit gebied te beschrijven zonder het absolute van het niet-zeggen geweld aan te doen? Van den Braembussche probeert het met ingehouden adem en daarin ligt de kracht van Spiegel van de ziel . Hij durft het onmogelijke aan, wetende dat de stilte - je zou bijna zeggen godzijdank - een onneembare veste is. Maar dat dondert niet. Het wezen van het goede gedicht is nu eenmaal iets paradoxaals: het verwoorden van het niet-uitspreken. Het paradoxale is een instrument dat Van den Braembussche graag inzet om naar de kern te reiken van de betekenisvolle stilte. Hij betrekt bijvo...

  door Erick Kila In 2019 recenseerde ik voor het eerst een deel uit de reeks literaire dagboeken van de Dordtse schrijver/historicus Kees Klok (1951). Het ging om de jaren 1980 - 1983. Over de toevoeging ‘literaire’ vroeg ik me af: gaat het om een keurmerk dat het dagboek doet uitstijgen boven een ‘gewoon’ dagboek of heeft het vooral betrekking op allerlei ‘letterkundige’ aangelegenheden die in deze dagboeknotities opduiken? Ik besloot destijds tot het laatste. Na lezing van Verscholen in het groen literair-dagboek 1989 - 1990 wijk ik niet van mijn eerdere standpunt af.  Klok schrijft ervaringen en gedachten die hij de moeite waard vindt met ijzeren regelmaat en zonder ophef op. En daar is niets mis mee. Zijn dagboeken hebben mede daardoor iets aangenaam kabbelends. Je loopt met de schrijver mee door zijn bestaan en zo leer je zijn hebbelijkheden en terugkerende genoegens en ongenoegens kennen. Afwisselend moet je er om glimlachen of lichtjes van gruwen, want Klok is kwets...

  door Erick Kila Hoe moet je anno 2026 tegen de ongecontroleerd lijkende geopolitieke verschuivingen aankijken? De reeks Morele basis probeert met hulp van boeken bij te dragen aan het denken hierover.  Lezen is een vertrekpunt voor meningsvorming. Als je een mening vervolgens omzet in handelen, dan doe je iets dat een belangrijke politiek denker uit de vorige eeuw voorstond. Met zijn ‘filosofie van de praxis’ beoogde Antonio Gramsci het naadloos verbinden van denken en handelen. Ware kennis krijg je niet door het interpreteren van de wereld, maar door haar actief te veranderen. We moeten ons verplaatsen naar het Italië van na WO I. In leven en werken van Antonio Gramsci (1891 - 1937) wordt het denken over het mechanisme van de macht belichaamd. Gramsci was in 1921 een van de stichters van de communistische partij van Italië. Hoewel hij er een geheel eigen opvatting over het marxisme op nahield, is zijn denken ook door het klassieke marxisme beïnvloed. Hij gaat een rol spel...

  door Erick Kila Het proces dat ziekte heet, kan een ander proces uitlokken, waar geen spuit of pil aan te pas komt. Bij design-theoreticus Ed van Hinte (1951) leidde een septische shock tot een ingrijpende reeks medische handelingen. Tegelijk maakte zijn acute en bijna noodlottige ziekte een aanval van creativiteit los. In het nawoord van het boek ZIEK heeft Van Hinte het over ‘de onconventionele weergave van mijn verhaal’. Daar is geen woord van overdreven.  Schrijven over een doorgemaakte ernstige ziekte levert niet zelden een boek volgens een beproefd ‘recept’ op. Met een mengeling van info en emo (vaak de nadruk op het laatste) probeert de auteur dan de lezer mee te trekken in een sfeer van memento mori en levenswijsheid. Van Hinte wijkt hier spontaan van af. Met hulp van een paar medisch deskundigen, een tekenaar en twee grafisch vormgevers creëerde hij een boek dat zowel artbook als documentaire is. ZIEK springt om te beginnen letterlijk uit de band vanwege de bi...

  door Erick Kila Poëzie is vooral géén proza. Jacobus Bos (1943) laat het in Een omgekeerde wereld duidelijk zien. Deze dichter trekt al jaren zijn eigen spoor door het literaire veld en is niet beïnvloed door de huidige trend in poëzie (verknip proza tot het eruitziet als een gedicht). Het zou zo maar eens de reden kunnen zijn voor het feit dat Bos deze bundel in eigen beheer uitbrengt. Voor zijn voormalige uitgever (Wereldbibliotheek) is deze avontuurlijke poëzie kennelijk te moeilijk. Bos stuurt zijn poëtische alter ego op verkenningstocht door een bijna letterlijk ‘omgekeerde’ wereld. Het is een gebied waarin niets is wat het lijkt en waarin verleden, nu en toekomst als het ware oplossen in een landschap van water, droogte, verleden en verlatenheid. Slechts het besef van ‘er zijn’ lijkt de dichtregels te genereren. Zo’n gewaarwording van essentie kan zich scherp en tastbaar manifesteren in de gedachtewereld van mensen die al een en ander hebben meegemaakt. De ouder wordende m...