Morele basis 3

door Erick Kila

‘Wij kunnen ons steeds minder goed een voorstelling maken van de wereld waarin we morgenochtend wakker worden.’ Journalist en romanschrijver Giuliano da Empoli (Neuilly-sur-Seine, 1973) stelt het weinig bemoedigend vast tegen het eind van zijn Het uur van de wolven. Deze verzameling teksten, die het midden houdt tussen een essay en een soort dagboek, geeft een indringend beeld van de wereld waardoor de weldenkende, en daardoor ongeruste, mens zich inmiddels omringd weet. Oftewel: hoe gaat de wereld naar de kloten?

Da Empoli bevond/bevindt zich op min of meer onnadrukkelijke wijze nooit ver van de ‘macht’. Zijn observaties zorgen ervoor dat de lezer zich een beeld kan vormen van de krachten en machten die de wereld doen afdrijven van waarden als democratie, humanisme en milieubesef. L’Heure des prédateurs is de oorspronkelijke titel. ‘Het uur van de roofdieren’ zou een treffender vertaling zijn geweest. ‘Wolven’ heeft in de verte nog iets sprookjesachtig. Tsja, zelfs de toegewijde nieuwsvolger zal zich nog verbazen over de observaties in dit vorig jaar verschenen boek. Analyses van het geheel van geopolitieke verschuivingen zijn waardevol, maar als de focus verlegd wordt naar het gedrag van (bedenkelijke) individuen wordt het levensechter.

Da Empoli voert een divers gezelschap van ‘roofdieren’ ten tonele, legt verbanden en brengt de waarschuwende kracht van de geschiedenis in beeld. Churchill wist het al. Op de vraag hoe je je voorbereidt om een rol te spelen in de wereld, luidde het antwoord: ‘Verdiep je in de geschiedenis, verdiep je in de geschiedenis, verdiep je in de geschiedenis.’ Graaizucht en machtshonger zijn geen nieuwe verschijnselen. Da Empoli brengt handig de praktijken van de 16^e-eeuwer Cesare Borgia in beeld als illustratie en toont aan dat Borgia navolgers heeft. Zo blijkt de ‘regeerstijl’ van de altijd minzaam glimlachende Saoedische machthebber Mohammed bin Salman een kopie van de rigide machinaties van de beruchte Cesare. De schrijver geeft een verbluffend verslag van de wijze waarop MbS zijn macht vestigde binnen de kliek van Saoedische prinsen. En wie herinnert zich niet het gruwelijke einde van de journalist Jamal Khashoggi, columnist voor The Washington Post?

Interessant is de rol van ‘chaos’ in dit geheel. Waar in het (zelfs recente) verleden het creëren van chaos als strategisch middel werd gebruikt om de gevestigde orde uit te dagen, is chaos nu het handelsmerk van heersers geworden. Chaos vereist immers ‘manhaftig’ optreden dat de aandacht van het publiek heeft. Een lijntje naar het optreden van Trump is niet moeilijk te trekken. Deze functioneel analfabeet, die ook de kleinste hem voorgelegde teksten niet leest, loopt al ‘chaotiserend’ voorop in een carnavalstoet van ongeremde autocraten, Techmagnaten en reactionairen. Daarbij geeft hij ook nog eens blijk van een bewondering voor hedendaagse ‘Borgiaanse’ heersers als Poetin, Viktor Orbán en Kim Jung Un.

Tot zover is de geschiedenis een probaat hulpmiddel om te verklaren wat er speelt in het domein van de internationale politiek. Maar er is een nieuw element in het spel gekomen. Iets dat erop uit is om de oude politieke elite uit de weg te ruimen. Da Empoli noemt dit beest bij de naam: de conquistadores van de Tech, de Musken en Zuckerbergs. Orde, behoedzaamheid, respect voor regels: het zit in principe niet in hun gereedschapstrommel. In dit klimaat van autocratie zien ze hun kans schoon en pakken ze ruimte. Inmiddels oefenen ze een wereldwijde invloed uit, niet aan banden gelegd of gecontroleerd door bijvoorbeeld de Amerikaanse overheid. Die weinig voortvarende houding waar het gaat om controle op wat de Techmagnaten uitspoken is trouwens begonnen onder president Obama. De Democraten zijn dus mede schuldig aan een desastreuse ontwikkeling. De auteur geeft toe dat het hem ontbreekt aan kennis op het gebied van kunstmatige intelligentie, maar door zijn ingevoerdheid in politiek weet hij wel het nodige van natuurlijke stommiteit. Bij onvoldoende tegenkracht wacht ons de posthumane mens, de mens die zich heeft uitgeleverd aan de Digitale God. De mens die niet zelf meer denkt en onderzoekt, maar dat volledig uitbesteedt aan AI.

Da Empoli laat het in dit gevarieerde soepel geschreven boek allemaal goed zien. Geen geruststellend boek, maar in dit tijdsgewricht gaat de waarheid boven geruststelling.

Giuliano da Empoli: Het uur van de wolven, Atlas Contact, Amsterdam 2025, 158 p. : vertaling van L’Heure des prédateurs door Hans E. van Riemsdijk, ISBN 9789025477745