Het Boekenhoofd

  door Erick Kila Er zijn boektitels waar je meteen voor valt. Wegens mensenkennis gesloten is er zo een. Deze verhalenbundel van L.H. Wiener verscheen in 1988. De schrijver (Amsterdam, 1945) zegt van zichzelf onder meer: ‘ik koketteer nogal graag met mijn alcoholisme, alsmede met de negatie van mijn literaire werk’ en ‘mijn gebrek aan mensenkennis buitte ik hoofdzakelijk uit door het verzamelen van vijanden, waarbij mijn Laatste Vriendin (het is nu wel genoeg geweest) met wie ik toch veertien jaar heb verkeerd, mijn nieuwste aanwinst is.’ Een andere treffende uitspraak: ‘Het leven is mooi, maar men moet leren hoe het te vergallen.’ Het autobiografische is belangrijk bij Wiener. Hij benut daartoe het personage Viktor van Gigch, een wat sneue drankzuchtige leraar Engels van middelbare leeftijd aan het Stedelijk Gymnasium in Haarlem. Hoewel de overeenkomsten met de schrijver duidelijk zijn (Wiener was daadwerkelijk leraar aan het Haarlemse Stedelijk Gymnasium en is een drankorgel)...

door Erick Kila Soms geeft vooral het minimale houvast. Wie zoekt naar de kern van de dingen of misschien wel naar de essentie van een bestaan, moet veel woorden wegstrepen. Misschien was dat wel het uitgangspunt van Dirk Kroon (Schiedam, 1946) om Na de vogels te schrijven, een reeks van vijfenzeventig kwatrijnen.  Kroon wordt dit jaar tachtig. Hij leeft al enige tijd teruggetrokken. Met een knipoog zou je kunnen zeggen dat hij de laatste jaren vooral voor de vorm leeft. Met vorm wordt dan de taalvorm van gedichten bedoeld, want poëzie is voor Kroon al zijn hele leven een raison d'être.   Een kwatrijn is een vierregelig gedicht dat vaak een ‘levenswijsheid’ bevat. Bij deze Rotterdamse dichter valt de levenswijsheid gelukkig wel wat te relativeren. De kwatrijnen van Na de vogels geven eerder een beschrijving van een zich ontwikkelende onmacht. Want ja, je wordt verdomme ouder en dat brengt, zo blijkt, behoorlijk wat beperkingen met zich mee. Kun je je verzoenen met dit proces...

  door Erick Kila Niemands democratie is veilig: historicus en schrijver Anne Applebaum stelt het nuchter vast op de laatste bladzijden van Autocratie bv - Over dictators en de redding van de democratie . Recente ontwikkelingen op het wereldtoneel maken duidelijk hoe kwetsbaar het democratische proces is. In haar hoogst actuele studie wijst Applebaum op de nieuwste gevaren en legt zij uit hoe huidige niet-democratieën verschillen van hun historische voorgangers en hoe ze een ‘besloten’ samenwerkingsverband vormen en versterken. De moderne dictator is geen ‘gewone’ autocraat, maar vooral een kleptocraat , een dief. Hij stelt zijn macht in dienst van persoonlijke gewin voor hem en zijn kliek en dan is het handig als je lid bent van een schimmige ‘vakbond’ voor kleptocraten. Applebaum schetst een perspectief waarin we de ontwikkeling zien naar een effectieve samenwerking van autocratieën die zij ‘Autocratie bv’ noemt. En dat is helaas niet een ironisch etiket. De groep landen waarva...

  Poëzie voor kinderen: wat is dat eigenlijk? Ik heb het nooit begrepen. Wat ik wel weet, is dat het geen kinderachtige gedichten mag opleveren. En dat kinderen, net als ouderen, gedichten voorgeschoteld moeten krijgen die een tikje onvoorspelbaar zijn. door Erick Kila 5+ Aan deze misschien wat onbeholpen criteria voldoet de bundel Klavertjevier , een samenwerking van Tonko Brem (poëzie) en Marieke Janssen (beeld), prima. De dichter is niet bang voor onverwachte gedachtewendingen en de beeldend kunstenaar ‘vertekent’ de gedachten- en gedichtenwereld van Brem overtuigend en lekker ongelikt. Waarmee ook gezegd is dat deze selectie gedichten en gemengde technieken voor onbevangen lezers van alle leeftijden geschikt is.  Tonko Brem, een alter ego van filosoof/dichter Antoon Van den Braembussche, gaat niet op zijn hurken zitten, maar weet in de kleine gedichten vrolijkheid, observatie en een licht-kritisch levensgevoel te vangen. Nergens geforceerd, want de bedoeling van Klavertjev...

  door Erick Kila Om het over schijn en werkelijkheid te hebben, moet je tot veel bereid zijn. Je moet tot je toelaten dat mogelijk niets is wat het lijkt. De mensen, dingen, landschappen en zelfs de woorden betekenen bij nader inzien misschien wel angstig weinig. Ze omgeven het leven van een mens bij wijze van een enscenering. Althans in Vier verhalen over de schijn der dingen van Gianni Celati (Sondrio, 1937 – Brighton, 2022). Celati, ook de auteur van Vertellers uit de Po-vlakte , knaagt in zijn verhalen subtiel aan ons alledaagse werkelijkheidsbesef. Het eerste dat opvalt aan deze verhalenbundel is de schrijfstijl. Celati’s proza is zo droog als poedersneeuw en dempt, zoals bij sneeuw, alle galm en alle achtergrondruis. Wat de lezer wel ‘hoort’, kan alleen de weerklank van het vertelde zijn in het eigen brein. De gewone gang der dingen heeft iets automatisch, iets onbewusts. Om dichter bij de ‘schijn’ te komen maakt Celati het vanzelfsprekende voorzichtig onklaar. Waar g...

door Erick Kila Soms heeft een klein boek een grote inhoud. Dat geldt zeker voor een beknopt, maar scherp, inzicht in een kernwaarde van het menselijk samenleven. In Voor de democratie plaatst Bas Heijne (Nijmegen, 1960) democratie in een historische context. Hij betrekt daarbij Perikles, een van de eerste bezielers van het democratisch beginsel. Die bezieling is de laatste jaren minder vanzelfsprekend geworden. Wat in de vijfde eeuw vóór Christus in Athene begon en in het moderne Westen een onbetwiste ideologische norm werd, verliest nu terrein. Het Amerika van Trump bekeert zich tot autocratische ideeën en binnen Europa wint het populisme aan invloed. Redenaar en generaal Perikles (495 - 429 vóór Christus) was van 461 tot 429 de ‘eerste man’ in de machtige Griekse stadstaat Athene. Hij dankt zijn faam echter niet alleen aan het tot stand brengen van prestigieuze bouwwerken in de stad (onder meer het Parthenon) en aan zijn optreden als bestuurder en militair. Hij voegde aan zijn ma...